Dwa wieki Towarzystwa Muzycznego w Krakowie

Powstałe w 1817 r. Towarzystwo Muzyczne zgodnie ze swoim statutem organizowało w Wolnym Mieście Krakowie koncerty. Odbywały się one w ostatnią niedzielę miesiąca, ponadto pięć razy do roku organizowane były koncerty charytatywne. Towarzystwo posiadało wówczas 60-osobowy chór i 30-osobową orkiestrę. Dzięki stałej działalności koncertowej Towarzystwa był Kraków wówczas jedynym miastem w Polsce, w którym odbywały się regularne koncerty symfoniczne. Nowa era w dziejach Towarzystwa Muzycznego nastąpiła w 1886 r. kiedy to funkcję dyrektora artystycznego objął Wiktor Barabasz. Zorganizował na nowo chór, a potem orkiestrę symfoniczną, z którą wystąpił m.in. na koncercie I. J. Paderewskiego, zyskując pochwały mistrza.

Od 1909 r. kierownictwo artystyczne przejął Feliks Nowowiejski, kompozytor i dyrygent. Dzięki niemu orkiestra Towarzystwa stała wówczas na wysokim poziomie artystycznym. Funkcję tę pełnił do roku 1914. To właśnie w czasie swojego pobytu w Krakowie skomponował muzykę do słów "Roty" - pierwsze jej wykonanie odbyło się 15 VII 1910 roku na Placu Matejki w Krakowie, podczas odsłonięcia pomnika Grunwaldzkiego. Po pierwszej wojnie światowej stanowisko dyrektora artystycznego objął wybitny dyrygent Bolesław Wallek-Walewski.

Free Bootstrap Template by uicookies.com

Afisz koncertu z 1826 r.

Free Bootstrap Template by uicookies.com

Feliks Nowowiejski, ok. 1908 r.

Free Bootstrap Template by uicookies.com

Afisz premiery "Stabat Mater", 1930 r.

Dalszy rozwój Towarzystwa przerwał wybuch II wojny światowej. Po wojnie działalność koncertowa Towarzystwa skupiona była najpierw głównie na organizowaniu koncertów mających na celu umożliwienie startu muzycznego zdolnej młodzieży szkół muzycznych. Koncerty te organizowane były pod nazwą „Grają młode talenty” i były wstępem do kariery muzycznej m.in. Kai Danczowskiej czy Ewy Bukojemskiej. W latach 90. Towarzystwo organizowało cykle koncertów „Muzyczne wieczory u Mehoffera”, w których wykonawcami byli m.in. Janusz Olejniczak, Elżbieta Stefańska, Robert Kabara, Carlos Malcolm czy kwartet smyczkowy „Amar Corde”.

Towarzystwo Muzyczne było też organizatorem takich imprez muzycznych jak koncert charytatywny na rzecz fundacji przyjaciół dzieci z chorobą nowotworową „Wyspy szczęśliwe”, koncert zespołu kameralnego New York Philharmonic „Ensemble Courage”, recital uczestników XIII Międzynarodowego Konkursu Pianistycznego im. F. Chopina w Warszawie, koncert Krakowskiej Młodej Filharmonii w ramach projektu „Cracovia Sacra” czy współorganizacja „Nieszporów Ludźmierskich” Jana Kantego Pawluśkiewicza.

Działalność edukacyjna i Konserwatorium Towarzystwa Muzycznego

Działalność edukacyjną zapoczątkował współudział Towarzystwa w założeniu pierwszej publicznej szkoły muzycznej w Krakowie w roku 1841. Powstała ona z połączenia prywatnej szkoły śpiewu dramatycznego założonej i prowadzonej przez Franciszka Mireckiego i bursy muzycznej przy kościele św. Anny prowadzonej przez Towarzystwo. W roku 1867 Towarzystwo Muzyczne już samodzielnie założyło szkołę muzyczną, na której czele stanął Antoni Vopalka. W pierwszych latach działalności szkoła miała ponad stu uczniów i 9 nauczycieli uczących gry na fortepianie, skrzypcach, wiolonczeli, flecie a także śpiewu solowego i chóralnego.

Nowy etap w dziejach Szkoły Towarzystwa Muzycznego zaczął się w chwili osiedlenia się na stałe w Krakowie w 1881 r. znakomitego kompozytora i pedagoga Władysława Żeleńskiego. Towarzystwo Muzyczne od razu powierzyło mu kierownictwo Szkoły Muzycznej. Stanowisko to pełnił Żeleński aż do swojej śmierci przez równe 40 lat. Wkrótce po swoim przyjeździe rozpoczął Żeleński starania (poparte przez prezydenta Krakowa M. Zyblikiewicza) o utworzenie konserwatorium muzycznego. Niezmiernie ważna okazała się tu rola, jaką odegrało wsparcie księżnej Marceliny Czartoryskiej - uczennicy Fryderyka Chopina, która już od roku 1876 była protektorką naszego stowarzyszenia.

Free Bootstrap Template by uicookies.com

Księżna Marcelina Czartoryska na obrazie Jana Matejki

Free Bootstrap Template by uicookies.com

Afisz koncertu z udziałem profesorów i chóru Towarzystwa Muzycznego

Free Bootstrap Template by uicookies.com

Władysław Żeleński na obrazie Jacka Malczewskiego

Free Bootstrap Template by uicookies.com

Plac Szczepański 1, siedziba Konserwatorium w latach 1906-1914 i 1921-1940

Free Bootstrap Template by uicookies.com

Plac Szczepański 1 w stanie obecnym

Księżna Marcelina Czartoryska dzięki swym zabiegom dyplomatycznym u władz austryjackich, ale również swym arystokratycznym koneksjom, utorowała drogę do powstania krakowskiego konserwatorium. I tak dnia 1 lutego 1888 roku otworzono „Konserwatorium Towarzystwa Muzycznego w Krakowie”. Na czele tej instytucji stanął Żeleński. Jako jej dyrektor postawił ją Żeleński na wysokim poziomie, przyczyniając się do jej rozkwitu.

Dobrze przygotowani absolwenci Konserwatorium zaczęli podnosić ogólny poziom kultury muzycznej Krakowa, jak również innych miast Polski. Konserwatorium zajmowało początkową budynek przy pl. Szczepańskim 3, a od roku 1906 drugie piętro budynku Teatru Starego przy pl. Szczepańskim 1. Po II wojnie światowej pracę Konserwatorium kontynuowała PWSM w Krakowie, która w późniejszych latach została przekształcona w Akademię Muzyczną.

Free Bootstrap Template by uicookies.com

Orkiestra Symfoniczna Uczniów Konserwatorium Towarzystwa Muzycznego w Krakowie

Free Bootstrap Template by uicookies.com

Zespół Kameralny Instrumentów Dętych Konserwatorium Towarzystwa Muzycznego w Krakowie

Znaczący profesorowie i absolwenci Konserwatorium


Free Bootstrap Template by uicookies.com

Witold Rowicki

Dyrygent i kompozytor - studia w Konserwatorium Towarzystwa Muzycznego ukończył w roku 1938, a następnie objął stanowisko profesora gry na skrzypcach w macierzystej uczelni. Jako dyrygent prowadził wielokrotnie koncerty finałowe na Konkursach Pianistycznych im. Fryderyka Chopina. Ze swoimi orkiestrami nagrał ponad 100 płyt, w tym m.in. z Arturem Rubinsteinem i Sviatoslavem Richterem. To z jego inicjatywy Witold Lutosławski napisał swój słynny Koncert na Orkiestrę, i to jemu jest on dedykowany. Swoje utwory dedykowali mu również Andrzej Panufnik, Tadeusz Baird, Kazimierz Serocki i Grażyna Bacewicz.

Artur Malawski

Kompozytor i dyrygent. Studia w Konserwatorium Towarzystwa odbywał w latach 1920-1928 (gra na skrzypcach w klasie J. Chmielewskiego oraz teoria muzyki u ks. B. Rizziego), a później przez 8 lat obejmował tam również stanowisko profesora. Był w tym czasie nauczycielem m.in. Witolda Rowickiego. Natomiast po wojnie do grona jego uczniów należeli Wojciech Kilar, Bogusław Schaeffer oraz Krzysztof Penderecki.

Free Bootstrap Template by uicookies.com
Free Bootstrap Template by uicookies.com

Jan Gall

Kompozytor, dyrygent i krytyk muzyczny. Był autorem około 500 pieśni chóralnych i solowych, w tym popularnej kolędy "Mizerna, cicha". Naukę gry na fortepianie oraz teorię muzyki studiował w Szkole Towarzystwa Muzycznego "Muza", natomiast w latach 1890-1895 był profesorem Konserwatorium Towarzystwa (wykładał najpierw historię muzyki, a następnie śpiew solowy i teorię muzyki).

o. Bernardino Rizzi

Włoski kompozytor i dyrygent. W latach 1922-32 przebywał w Krakowie i był w tym okresie profesorem Konserwatorium Towarzystwa Muzycznego. Do grona jego uczniów należeli wówczas Artur Malawski, a także Wacław Geiger i Jan Ekier (ten ostatni w Szkole Muzycznej im. Władysława Żeleńskiego). Ojciec Bernardino Rizzi był również założycielem krakowskiego Chóru Cecyliańskiego.

Free Bootstrap Template by uicookies.com
Free Bootstrap Template by uicookies.com

Wiktor Barabasz

Pianista i dyrygent, w latach 1886-1921 pełnił funkcję prezesa Towarzystwa Muzycznego, a następnie do roku 1928 - dyrektora Konserwatorium. Był założycielem Krakowskiego Chóru Akademickiego Uniwersytetu Jagiellońskiego, który jest najstarszym tego typu chórem w Polsce i jednym z najstarszych w Europie. Był również jego pierwszym kierownikiem artystycznym i dyrygentem, przez równe 25 lat.

Felicjan Szopski

Kompozytor, pianista i krytyk muzyczny. W latach 1893-1907 był profesorem Konserwatorium Towarzystwa Muzycznego, a wcześniej uczniem Władysława Żeleńskiego. Był autorem utworów fortepianowych, pieśni na głos i fortepian, oper oraz utworów chóralnych, w tym popularnego hasła Krakowskiego Chóru Akademickiego Uniwersytetu Jagiellońskiego.

Free Bootstrap Template by uicookies.com
Free Bootstrap Template by uicookies.com

Egon Petri

Był uczniem i przyjacielem słynnego pianisty i kompozytora F. Busoniego, a także współautorem światowego wydawnictwa dzieł J. S. Bacha "Busoni-Ausgabe". Po I wojnie światowej osiadł z rodziną w Zakopanem. Na krótko, w roku szkolnym 1928/29, objął klasę fortepianu w Konserwatorium Towarzystwa Muzycznego, a następnie w latach 1930-32 w krakowskiej Szkole Muzycznej im. Władysława Żeleńskiego.

Zdzisław Jachimecki

Historyk muzyki, muzykolog, krytyk muzyczny i kompozytor, profesor Uniwersytetu Jagiellońskiego. W latach 1907-1913 prowadził wykłady z historii muzyki w Konserwatorium Towarzystwa, natomiast w dwudziestoleciu międzywojennym pełnił funkcję dyrektora artystycznego Towarzystwa Muzycznego w Krakowie. Opublikował szereg książek na temat historii muzyki polskiej, monografie kilku kompozytorów (m.in. Chopina i Wagnera) oraz liczne artykuły.

Free Bootstrap Template by uicookies.com
Free Bootstrap Template by uicookies.com

Wiktor Łabuński

Pianista i kompozytor, był w latach 1919-1928 kierownikiem sekcji fortepianu Konserwatorium Towarzystwa Muzycznego. Do jego uczniów należeli w tym czasie m.in. Jan Hoffman oraz Adam Rieger. W następnym latach wyjechał do USA, gdzie odniósł liczne sukcesy – stąd zagraniczne źródła często określają go mianem „amerykańskiego kompozytora polskiego pochodzenia”. Otrzymał tytuł doktora honoris causa Curtis Institute of Music w Filadelfii (1935).

Jan Hoffman

Pianista i pedagog, ukończył Konserwatorium Towarzystwa w roku 1928 (kształcił się pod kierunkiem Wiktora Łabuńskiego), a w latach 1931-33 pełnił również funkcję profesora na macierzystej uczelni. Po wojnie był przewodniczącym Rady Naukowej Towarzystwa im. F. Chopina w Warszawie, a także pięciokrotnie jurorem Konkursów Chopinowskich. Przygotował do wydania w PWM ponad 150 pozycji, część wspólnie ze Zbigniewem Drzewieckim, Janem Ekierem i Adamem Riegerem.

Free Bootstrap Template by uicookies.com
Free Bootstrap Template by uicookies.com

Adam Rieger

Pianista, muzykolog i pedagog. Był absolwentem Konserwatorium Towarzystwa, gdzie kształcił się pod kierunkiem Wiktora Łabuńskiego. W latach 1930-36 był tam również profesorem. Po wojnie obejmował stanowisko kierownika katedry, a także dziekana Wydziału Wychowania Muzycznego PWSM w Krakowie (lata 1962-1978). Był autorem i redaktorem szeregu pozycji z literatury fortepianowej, które przygotowywał często ze swym kolegą z Konserwatorium - Janem Hoffmanem.

Wacław Geiger

Muzyk, kompozytor i pedagog. Był absolwentem Konserwatorium Towarzystwa Muzycznego - śpiewu solowego uczył się pod kierunkiem Heleny Zboińskiej, dyrygentury u Zbigniewa Dymmka, a kompozycji u Bolesława Wallek-Walewskiego. Po wojnie był kierownikiem muzycznym Polskiego Radia w Krakowie. Współcześnie po jego muzykę opartą na góralskim folklorze sięga m.in. Sebastian Karpiel-Bułecka.

Free Bootstrap Template by uicookies.com
Free Bootstrap Template by uicookies.com

Zbigniew Dymmek

Pianista i dyrygent, był asystentem Toscaniniego w mediolańskiej La Scali, a także dyrygentem Opery Poznańskiej. W latach 1928-38 prowadził klasę fortepianu i dyrygentury w Konserwatorium Towarzystwa, a także orkiestrę uczniowską. Do jego uczniów należeli Mieczysław Drobner, Wacław Geiger, Adam Kaczyński i Adam Rieger.

Helena Zboińska

Śpiewaczka operowa, primadonna Teatro alla Scala (1907-08), również pod batutą Arturo Toscaniniego, a później w wiedeńskiej Operze Cesarskiej (1914-16). Po roku 1919 była primadonną Teatru Narodowego. W latach 1928-37 wykładała w Konserwatorium Towarzystwa, do grona jej uczniów należeli wówczas Wacław Geiger i Ada Sari.

Free Bootstrap Template by uicookies.com
Free Bootstrap Template by uicookies.com

ks. prof. Hieronim Feicht

Muzykolog, kompozytor, wybitny badacz muzyki dawnej, profesor Uniwersytetu Warszawskiego. Był uczniem Bolesława Wallek-Walewskiego, a począwszy od końca lat 20. prowadził klasę teorii w Konserwatorium Towarzystwa Muzycznego. Po wojnie był pierwszym rektorem PWSM we Wrocławiu. Związek Kompozytorów Polskich co roku przyznaje młodym muzykologom nagrodę im. ks. prof. Feichta.

Mieczysław Drobner

Kompozytor, muzykolog i pedagog. Ukończył Konserwatorium Towarzystwa Muzycznego (jego nauczycielem kompozycji był Bolesław Wallek-Walewski). Autor ważnych publikacji książkowych, w tym wydawanego po dziś dzień podręcznika "Instrumentoznawstwo i akustyka" (PWM, Kraków 1960). Popularnością cieszą się również jego miniatury fortepianowe dla dzieci.

Free Bootstrap Template by uicookies.com
Free Bootstrap Template by uicookies.com

Bolesław Wallek-Walewski

Kompozytor i dyrygent - absolwent, a później wieloletni profesor Konserwatorium Towarzystwa i jego dyrektor. Był najwybitniejszą postacią krakowskiego życia muzycznego po śmierci Władysława Żeleńskiego. Do grona jego uczniów należeli Mieczysław Drobner, Wacław Geiger i ks. prof. Hieronim Feicht. Założyciel chóru "Echo", zasłynął również jako dyrygent chórów akademickich, m.in. Krakowskiego Chóru Akademickiego Uniwersytetu Jagiellońskiego, którego kierownikiem artystycznym był w latach 1903-1919.

Zdjęcia pochodzą ze zbiorów Towarzystwa Muzycznego w Krakowie lub znajdują się w domenie publicznej, z wyjątkiem: zdjęcia portretowego Witolda Rowickiego, które pochodzi ze zbiorów rodziny dyrygenta; zdjęć Heleny Zboińskiej, Bolesława Wallek-Walewskiego, o. Bernardino Rizzi, Felicjana Szopskiego, Zdzisława Jachimeckiego oraz Jana Hoffmana, które pochodzą ze zbiorów Narodowego Archiwum Cyfrowego; zdjęcia ks. prof. Hieronima Feichta, które umieszczono za zgodą redakcji strony Zgromadzenia Księży Misjonarzy; jak również zdjęcia budynku przy pl. Szczepańskim 1 przygotowanego na podstawie fotografii pana Zygmunta Puta na licencji 4.0.